السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
23
تفسير الميزان ( فارسي )
چون تطبيق آيات اين سوره با آيات سوره « آل عمران » اين معنا را افاده مىكند كه منظور از نزول هزار ملائكه رديف شده نزول هزار نفر از ملائكه است ، كه عده ديگرى را در پى دارند ، بنا بر اين هزار ملائكه رديف شده با سه هزار ملائكه نازل شده منطبق مىشود . و به همين بيان فساد اين كلام ظاهر مىگردد كه گفتهاند : منظور از مردف بودن ملائكه اين است كه هزار نفر از ملائكه در پى هزار نفر ديگر باشد ، چون اگر اينطور معنا كنيم لازمه اش اين مىشود كه با هر يك نفر از ايشان يك نفر رديف باشد و در نتيجه عده ملائكه دو هزار نفر باشد . و همچنين فساد اينكه گفتهاند : مراد از مردف بودن ملائكه اين است كه دنبال هم نازل شده باشند ، و نيز اينكه گفتهاند : مراد آمدن ايشان از پى مسلمين است ، و در حقيقت مردف به معناى رادف است . و همچنين اينكه بعضى ديگر گفتهاند : مراد اين است كه ملائكه مسلمين را رديف خود قرار دادهاند ، يعنى در پيش روى مسلمين قرار گرفتند ، تا در دلهاى كفار ايجاد رعب و وحشت بكنند . * ( « وَما جَعَلَه اللَّه إِلَّا بُشْرى وَلِتَطْمَئِنَّ بِه قُلُوبُكُمْ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّه إِنَّ اللَّه عَزِيزٌ حَكِيمٌ » ) * دو ضميرى كه در « جعله » و در « به » است بطورى كه سياق دلالت مىكند به امداد بر مىگردند ، و معناى آيه اين است كه : امداد به فرستادن ملائكه به منظور بشارت شما و آرامش دلهاى شما بود ، نه براى اينكه كفار به دست آنان هلاك گردند ، هم چنان كه آيه * ( « إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ » ) * نيز اشاره به آن دارد . اين معنا كلام بعضى از تذكره نويسان را تاييد مىكند كه گفتهاند « ملائكه براى كشتن كفار نازل نشده بودند ، و احدى از ايشان را نكشتند ، براى اينكه نصف و يا ثلث كشتگان را على بن ابى طالب ( صلوات اللَّه عليه ) كشته بود و ما بقى يعنى نصف و يا دو ثلث ديگر را ما بقى مسلمين به قتل رسانيده بودند ، و منظور از نزول ملائكه تنها و تنها سياهى لشكر و در آميختن با